ناتوانی های یادگیری و مشكلات در تشخیص و درك بینائی
ناتوانی های یادگیری و مشكلات در تشخیص و درك بینائی
بیشتر ترجیح می دهند. نگاه های نوزادان نیز تصادفی نیست. نگاه های نوزادان تابع قواعدی است و همین قواعدند كه باعث می شوند نوزادان روی كل تصویر متمركز شوند تا جزئیاتش. الگوهای نگاه كردن اطفال تا 8 هفتگی یا كمی بیشتر شبیه الگوی نگاه كردن بزرگسالان می شود و علاوه بر خطوط اصلی تصاویر به درون آن ها نیز توجه و دقت می كنند.
ترجیح دادن صورت ها.
برخی از بررسی ها نشان می دهند كه نوزادان صورت های عادی را بیش از صورت های مغشوش تا توخالی دنبال می كنند. اما نتایج بررسی هایی كه از روش های آزمایشی دیگری استفاده كرده اند نشان داد كه تا 2 تا 3 ماهگی خبری از ترجیح چهره ها نیست. برای مثال فانتر (1961) دریافت اطفال 2 تا 3 ماهه چشمان خود را روی صورت ها بیشتر تثبیت می كنند تا روی خال هدف- روزنامه یا صفحه های قرمز- سفید یا زرد.
اطفال در 2 تا 4 ماهگی نقاشی صورت را به هر نقاشی دیگری ترجیح می دهند.
آیا اطفال می توانند صورت های متفاوت را تشخیص دهند؟
اطفال از همان روزهای نخست می توانند برخی صورت ها را تشخیص دهند. برخی از محققان مدعی هستند كه نوزادان به صورت مادرشان بیش از صورت غریبه ها نگاه می كنند. عده ای می گویند اطفال 2 ماهه صورت مادرشان را از صورت زنان غریبه تشخیص می دهند. اما این تشخیص و بازشناسی در 3 ماهگی حالت دوام به خود می گیرد. اختلاف در نتایج تحقیقات می تواند معلول روش های متفاوت آزمایش اطفال خردسال باشد. همچنین اطفال برخی از صورت ها را به صورت های دیگر ترجیح می دهند. اطفال 2 ماهه و 12 ماهه به صورت های جذاب بیش از صورت های غیر جذاب خیره می شوند.
رنگ بینی
نوزادان با این كه برخی از رنگها را می بینند ولی قوه رنگ بینی آنها بسیار محدود است. دلیل به دست آمدن نتایج متفاوت در آزمایش ها نیز استفاده از روش های متفاوت است. نوزادان یك روزه می توانند فرق محرك سفید و سایه های زرد-سبز را بفهمند. اطفال چهار روزه فرق قرمز و سبز را می فهمند و اطفال سه روزه محرك های رنگی را به محرك های غیررنگی ترجیح می دهند. اندازه محرك نیز مهم است چون در شرایط آزمایشی نوزادان تفاوت رنگ مستطیل 2 سانتی متری را می فهمند ولی تفاوت رنگ مستطیلهای كوچكتر را درك نمی كنند. نوزادان در برخی نواحی طیف رنگها واكنشی در برابر رنگ نشان نمی دهند. اما تا 2 ماهگی قوه تمیز رنگ اطفال بسیار بهبود می یابد. البته معلوم نیست آیا نوزادان رنگ ها را با همان كیفیت بزرگسالان می بینند یا خیر. ولی اطفال 4 ماهه همان رنگ هایی را ترجیح می دهند كه بزرگسالان ترجیح می دهند و به آبی و قرمز بیش از زرد خیره می شوند.
ادراك فضا و عمق
آیا دنیای بچه های خردسال دوبعدی است یا سه بعدی؟
گیبسون و واك برای آزمودن ادراك عمق اطفال آزمایش استادانه ای ترتیب دادند. آنها سكویی درست كردند كه تقریبا یك متروبیست سانتی متر ارتفاع داشت و اطفال را روی آن می گذاشتند. سكوی مزبور دو بخش شیشه ای داشت. بخش اول شطرنجی بود و بخش دیگر یك سره شیشه ای. در زیر بخش كاملاً شیشه ای یك بخش شطرنجی دیگر وجود داشت كه باعث می شد آن قسمت شبیه پرتگاه شود. این آزمایش كه در آن به اصطلاح از پرتگاه دیداری استفاده شده بود نشان می داد كه اطفال 6 ماهه یا بزرگتر حتی وقتی مادرشان از آنها می خواهد نیز از بخش امن به بخش پرتگاه نمی روند.
اما كودكان خردسال تر چطور؟
آزمایش اطفال كم سن و سال تر با این دستگاه دشوار است چون نمی توانند چهار دست و پا بروند. با این حال وقتی نوزادان دو ماهه را روی بخش پرتگاه مانند و عمیق این دستگاه می گذاریم ضربان قلب آنها آرام است كه نشانگر علاقه مندی آن ها می باشد نه ترسشان. اگرچه اطفال خردسال خیلی زود می توانند عمق را درك كنند ولی ترس از پرتگاه در شش ماهگی یا بعد از آن در آنها ایجاد می شود. این در حالی است كه این ترس در سگ ها – بزها و گربه ها خیلی زودتر ایجاد می شود.
ردیابی بصری
نوزدان می توانند اشیاء متحرك را به كندی ردیابی كنند. وقتی نوزادان 1 تا 4 روزه در برابر یك نور ثابت نوری كه به شكل مستطیل حركت می كرد قرار می گرفتند در برابر نور متحرك از میزان مك زدن های خود كم می كردند. نوزادان سه روزه با وجود مهارت ناكافی خود مسیر هدف متحرك را دنبال می كردند. حتی در دو ماهگی می توانستند مقصد محرك های بصری را پیش بینی كنند. اگر اطفال را در برابر رایانه ای قرار دهیم كه بطور ثابت تصاویری را در سمت چپ و راست صفحه نشان می دهد با نگاه كردن به جایی كه تصور می كنند تصویر بعدی نمایش داده خواهد شد محل آن را پیش بینی می كنند.
كودكان LD و مشكلات در تشخیص و درك بینایی
متخصصان بسیاری از پژوهش های خود دریافته اند كه كودكان LD اگرچه از دید كافی یا قدرت بینایی لازم برخوردارند اما مشكلاتی در تشخیص و درك بینایی دارند.
شناسایی و تصحیح این مشكلات به علت ارتباط مستقیمی كه با موفقیت در توانایی خواندن از روش (نگاه كردن) دارد مورد توجه بسیاری از متخصصان كودكان استثنایی بوده است. وقتی مشكلات تشخیص و درك بینایی شدت پیدا كند (آگنوزی بینایی) نامیده می شود.
مدل ها و تئوری های دیداری
1- نظریه گتمن
دید حركتی visumotor-theory سال 1965 در مدل گتمن تاكید زیادی بر روی رشد دید داشته است و مفهوم دید در این مدل قابل مقایسه با مفهوم ادراك می باشد.
دید فرایندی است كه طی آن آدمی فضا و مكان را به عنوان یك كل درك می كند كه این با مفهوم بینایی و حساسیت بصری متفاوت است. در این تعریف دید شامل توانایی است كه انسان با استفاده از آن می تواند جهان و رابطه خود را با آن تفسیر و تعبیر كند.
دید وسیله ای است كه كارایی حواس را در یادگیری افزایش می دهد. زیرا بیشتر برداشت ما از محیط اطراف از طریق دیدار است.
تئوری دید حركتی گتمن
گتمن معتقد است چشم ما در هنگام حركت تصاویر بیشتری را نسبت به زمانی كه حركت نمی كنیم از جهان اطراف دریافت می كند. بنابراین معتقد است كودكانی كه در دوران طفولیت در گهواره بزرگ شده اند با كودكانی كه گهواره نداشته اند در سنین بالاتر دو دید مختلف از زندگی خواهند داشت. زیرا كودك به دلیل حركت گهواره زوایای دید بیشتری از محیط خود دارد و از اجسام اطراف خود اطلاعات بیشتری در مغزش جمع آوری نموده است. در نتیجه در مراحل یادگیری با توجه به معلومات قبلی در مغز خود در ایجاد طرحواره های اولیه موفق تر خواهد بود.
بنابراین بالا و پایین پریدن كودكان- تاب بازی- سرسره بازی- الاكلنگ و سایر وسایل و بازی های حركتی تغییرات مثبتی در كاركرد ادراك دیداری بوجود می آورند.
دیدن اجسام مختلف مانند: یك مكعب- یك تخم مرغ- یك اتومبیل و... از زوایای مختلف و رسم تصویر این اجسام به اشكال متفاوت در بالا بردن دید حركتی كودك بسیار مؤثر می باشد.
مشكلات ناشی از ضعف در دید حركتی گتمن
1- ضعف در ادراك بینایی
2- كندی حركات
3- رسم خطوط به صورت بریده بریده
4- ضعف در تجسم فضایی
5- وجود مشكل در روان خوانی و نارسانویسی در دوران دبستان
نحوه رفع این مشكلات
تشخیص نقاط ضعف و سپس طرح بازی و فعالیت هایی كه كودك بتواند جهان را بعنوان یك كل درك نماید و حركات دنیای اطرافش را یكپارچه ببیند.
مشكلات فردی و اجتماعی ناشی از ضعف دید حركتی
نگرش كودك نسبت به زندگی مقطعی و غیر منسجم می باشد. این افراد مغرور- خود پسند- افسرده- غمگین- ناراضی و ناآرام می شوند.
مزایای قوت در دید حركتی
احساس رضایت از زندگی
داشتن دید والایی از این عالم و خالق هستی
2- مدل كرك (مدل هنجار- مرجعی
كرك و همكارانش برای این كه بتوانند با روشی منظم توانایی و ناتوانی كودك را مشخص كنند، با توجه به تفاوت های درونی كودكان و بر اساس نظریه ارتباط كلاس ((آزگود)) آزمونی را تهیه كردند، كه كودكان 3 تا 10 ساله را از طریق دو كانال ارتباطی اصلی یعنی: ارتباط بینایی حركتی و شنوایی كلامی، می سنجد.
این آزمون ایلی نویر یا (ITPA) نام دارد. كه 12 خرده آزمون دارد.
- در این آزمون دو سطح مجسم كننده یك نشانه یا نماد به جای یك شیء یا فكر قرار می گیرد.
- در سطح اتوماتیك یا خودكار محركهای بینایی و شنیداری تكمیل می گردند. یعنی از دیدن قسمتی از یك محرك به كل آن پی می بریم.
خرده آزمون های سطح مجسم كننده مربوط به حیطه دیداری
1- آزمون دریافت بینایی (به نمادهای بینایی معنی می بخشد و آنها را تجزیه و تحلیل می كند.)
2- آزمون تداعی بینایی- حركتی (بتواند یكی از 4 تصویری كه تصویر وسط را احاطه كرده و بیشترین ارتباط و شباهت را با تصویر وسط دارد، مشخص كند.)
خرده آزمون های سطح اتوماتیك یا خودكار مربوط به حیطه دیداری
1- آزمون تكمیل بینایی (استنتاج كل از جزء- كودك بتواند با دیدن قسمتی از یك تصویر شكل موردنظر را درك كند و نام آن را بگوید.)
2- آزمون توالی حافظه بینایی (تصاویر را به ترتیب ببیند- ترتیب آن را به هم بزنیم و او بتواند دوباره به همان ترتیب اولیه مرتب كند.)
تشخیص مشكلات در حیطه دیداری از طریق آزمون های مختلف امكان پذیر می باشد
1- وكسلر
2- بندر گشتالت (آزمونی بصری- حركتی می باشد.) ادراك دیداری
3- فراستیك
4- آزمون دیترویت (DITA)- تضادهای تصویری فراخنای دقت دیداری در اشیا- حافظه طرح و علایم- فراخنای دقت دیداری در حروف
5- كیم كاراد (حافظه دیداری را می سنجد).
6- ایلی نویز یا (ITPA).
- آزمون های غیر رسمی: آزمون خواندن- املاء نویسی و ریاضی نیز نقاط ضعف در حیطه دیداری را نشان می دهند.
آزمون وكسلر و نحوه تشخیص مشكلات در حیطه دیداری:
از طریق مقیاس های عملی وكسلر كه توانایی یكپارچه كردن محرك های ادراكی و بینایی و شنوایی و...) با پاسخ های حركتی مناسب را می سنجد.
خرده آزمون
1- تكمیل تصاویر: PICTURE COMPLETION
دقت دیداری- درك كل و ارتباط آن با اجزای كل- توانایی مفهوم سازی دیداری توانایی تمیز دیداری
نمره بالا: توانایی زیاد در تشخیص اطلاعات دیداری و دارای بینایی خوبی است، این خرده آزمون نسبت به مشكلات دیداری (ادراك پریشی یا آگنوزی دیداری كه همان اشكال در بازشناسی اشیاء است)، حساس است.
2- تنظیم تصاویر: Picture arrangement
سازمان دهی دیداری- ادراك نشانه های دیداری
نسبت به اضطراب خیلی حساسß3- طراحی مكعب ها: (block design است)
تحلیل و تركیب روابط فضایی- هماهنگی دیداری- حركتی
نمره بالا: درك دیداری حركتی و فضایی بالایی دارد. نمره پایین: دشواری در یكپارچگی دیداری
4- الحاق قطعات: object assembly
سازمان دیداری حركتی- توانایی تمیز شكل بندی های آشنا
نمره بالا: سازمان دیداری برتر
نمره پایین: درهم ریختگی دیداری- حركتی
5- نماد ارقام: coding
سرعت و هماهنگی دیداری حركتی
نمره بالا: توانایی دیداری حركتی عالی
نمره پایین: استعداد یادگیری تداعی دیداری پایین- كاركرد دیداری- حركتی مختل
6- مازها: mazes
هماهنگی و سرعت دیداری حركتی
نمره پایین: هماهنگی دیداری- حركتی ضعیف
آزمون فراستیك و نحوه تشخیص مشكلات در حیطه دیداری:
دكتر مارین فراستیك در سال 1963 برای ارزیابی 5 زمینه ادراك بینایی این آزمون را ساخت.
خرده آزمون های مورد سنجش عبارتند از
1) توانایی هماهنگی حركتی- دیداری
تقویت هماهنگی چشم و دست- رفع نارسانویسی
2) تشخیص شكل از زمینه:
تشخیص حروف و كلمات از حروف و كلمات اطرافشان- مهم برای خواندن اساس تجزیه و تحلیل و تركیب كلمات- عبارات و پاراگراف ها
3) پایداری یا ثبات شكل:
توانایی درك و تشخیص هر شكل صرف نظر از نظر اندازه، وضعیت یا رنگ آن را می سنجد –جهت تشخیص كلمات ناآشنا در زمینه ای كه شكل و رنگ و اندازه آن ناآشناست ضروری می باشد.
مشكلات ناشی از ضعف در این خرده آزمون موجب عدم درك هندسه فضایی –ایجاد مشكلات در خواندن و املاء می گردد.
4) طرز قرار گرفتن شكل در فضا: (شباهت ها و تفاوت ها)
برای درك مهارت در تشخیص محل قرار گرفتن نقطه برای هر حرف ضروری می باشد و نیز جزییات حروف نسبتاً مشابه مانند ك و گ- ف و ق و... را به خاطر بیاورد.
5) درك روابط فضایی:
مهارت در این زمینه كودك را در تشخیص توالی حروف در یك كلمه یا توالی كلمات در یك جمله یاری می كند و نیز مشكلات وارونه نویسی و یا قرینه نویسی را نیز حل می كند. مشكلات مربوط به یادگیری ریاضیات نیز تا حد زیادی مربوط به مشكل در این آیتم می باشد.
تشخیص مشكلات در ادراك دیداری از طریق بندر گشتالت:
1) صرف وقت اضافی برای تكمیل طرح ها
2) ایجاد تكیه گاه برای طرحها با گذاشتن انگشتان خود روی آنها به هنگام كشیدن طرحها
3) از حفظ كشیدن طرح پس از اولین نگاهی كه به آن می اندازد.
4) بازبینی و بررسی مكرر تعداد نقاط –با وجود این نداشتن اطمینان به درستی تعداد نقاط كه باید در طرح گنجانیده شود.
5) چرخاندن برگ كاغذ یا خودكارت بندر برای اینكه آسانتر بكشد.
6) نشان دادن نارضایتی در مورد طرح هایی كه به خوبی كشیده نشده اند همراه با تلاش مكرر برای اصلاح آنها
- این موارد می تواند در اثر (دریافت نادرست اشكال در ادراك دیداری) باشد.
بعد از تشخیص مشكل درهر یك از زمینه های حیطه دیداری با استفاده از تمرینات مختلفی كه برای رفع این مشكلات طراحی شده اند .
نظرات( )
